Thứ Ba, 31 tháng 1, 2017

25 GREAT BOOKS BY REFUGEES IN AMERICA By GAL BECKERMAN -- source : NYT (NewYorkTimes)



One way to regard the refugees in the news these frenzied past few days is as potential Americans, individuals and families escaping bad situations who imagine themselves building new lives here. What these particular refugees could become in this country, and how they could contribute to our society and culture, is a question stuck in suspended animation. But we do have the power to look to the past. And in the literary realm it’s unquestionable that refugees, once here, often make major contributions.
Through the 20th century and into this one, those fleeing political persecution or war have produced important works that we think of now as at least partly American, from fiction about the harrowing experiences of exile and dislocation to political treatises by thinkers who want to understand why their homelands fell apart. This is a sampling of 25 of those works.


Photo


Bertolt Brecht, “The Resistible Rise of Arturo Ui” (1941)
Country of origin: Germany
Reason for leaving: Fled Nazi Germany for Denmark in 1933, and then came to the United States in 1941 when war broke out.
Brecht always intended his satire about the ruthless ascension of a Chicago mobster to be performed on an American stage. He is mocking Adolf Hitler, each dopey and villainous character having a Nazi counterpart in real life. The character of the populist bully, who has a penchant for both public speaking and private back-stabbing, was central in Brecht’s mind during his wartime exile.
Continue reading the main story
Hans Augusto Rey and Margret Rey, “Curious George” (1941)
Country of origin: Germany
Reason for Leaving: German Jews who escaped from their native Hamburg to Brazil and then France, only to leave again for the United States in 1940 just as the Nazis invaded.
The mischievous monkey who had a canny way of getting in and out of trouble originated in the minds of Hans Augusto and Margret Rey. They conceived of the character while themselves trying to outrun the Nazis, finally escaping from France on homemade bicycles and carrying the manuscript with the first mention of George (then called “Zozo”) along with them.
Karl Polanyi, “The Great Transformation” (1944)
Country of origin: Austria
Reason for Leaving: With Hitler’s rise, prominent socialists like Polanyi were imperiled, so he left for England in 1933 and then arrived in Vermont in 1940.
After settling down to teach at Bennington College, Polanyi published his major work, which looked at how the Industrial Revolution was so disruptive that it created the conditions for both Communism and fascism. But capitalism, he argued, did not happen spontaneously. It required an enormous amount of government planning in order to function. “Laissez-faire was planned,” was his counterintuitive summation.


Photo


Thomas Mann, “Doctor Faustus” (1947)
Country of origin: Germany
Reason for leaving: An opponent of Hitler’s rise, Mann left for Switzerland in 1933 and eventually emigrated to the United States in 1939.
Mann, in his California exile, took the Faust legend and placed it in the context of the rise and fall of Nazi Germany. His main character, a composer, strikes a deal with a Mephistophelean figure to give him creative glory. But madness is the trade-off, which becomes an allegory for where Germany is headed.
Theodor Adorno, “The Authoritarian Personality” (1950)
Country of origin: Germany
Reasons for leaving: After being dismissed from his teaching position in 1932 by the Nazis, Adorno left to study at Oxford and then moved to the United States in 1938.
Adorno wanted to understand what kind of personality type was susceptible to fascism. He found his answer, via Freud, in a harsh parenting style that led to the kind of person who would crave the approval and guidance of an authoritarian.
Hannah Arendt, “The Origins of Totalitarianism” (1951)
Country of origin: Germany
Reasons for leaving: In 1933, Arendt, a German Jew, left her country and eventually settled in Paris, where she helped Jewish refugees. Once the Vichy regime took over, she herself was interned as an “enemy alien,” but managed to emigrate and settle in New York in 1941.
Like Adorno and the other German Jewish emigrants of her generation, Arendt was fixated on the question of why democratic institutions collapse and authoritarianism rises. In her major political work, she dissected both Nazism and Stalinism as instantiations of a new type of politics, one that utilized terror and fear to subjugate populations and gain their acquiescence.


Photo


Leo Strauss, “Natural Right and History” (1953)
Country of origin: Germany
Reasons for leaving: Already teaching in England when the Nazis came to power, Strauss was prevented from returning and moved to the United States in 1937.
In six lectures given from his perch at the University of Chicago, Strauss laid out his argument about what he saw as modernity’s nihilistic rejection of classical philosophy. The immutable truths of Plato and Aristotle needed to be appreciated again. Once we follow the thought of these ancient philosophers we will see more clearly what should distinguish right and wrong in ethics and politics.
Vladimir Nabokov, “Lolita” (1955)
Country of origin: Russia
Reasons for leaving: Born to Russian nobility, Nabokov and his family fled the Bolshevik Revolution, living in a succession of European countries. He eventually moved to America in 1940, where he took up work as an entomologist at the Museum of Comparative Zoology at Harvard, among other jobs.
In his most famous and controversial novel, Nabokov took up the story of Humbert Humbert, a man obsessed with a young girl, his nymphet, Lolita. In what is essentially the tale of a sordid road trip, Nabokov has Humbert traveling the country in possession of his illicit love interest. The book is filled with Nabokov’s own observations about an America that still felt foreign and exciting to him.
Isabel Allende, “The House of the Spirits” (1982)
Country of origin: Chile
Reasons for leaving: Allende fled to Venezuela in 1973 after the coup that brought down Salvador Allende, the socialist leader and her father’s cousin. She moved to California in the late 1980s.
Drawing on the circumstances of her own exile, Allende used her debut novel to tell a multigenerational saga that takes place in an unnamed country very much like Chile. We see the destruction of democracy and the rise of a cruel dictator who tries to eliminate all opposition. “I wanted to show that life goes in a circle, events are intertwined, and that history repeats itself, there is no beginning and no end,” Allende said about her sprawling, magic-realist narrative.


Photo


Czeslaw Milosz, “Bells in Winter” (1985)
Country of origin: Poland
Reason for leaving: After surviving World War II in Poland and initially joining the postwar Communist government, Milosz defected in 1951, eventually emigrating to the United States in 1960.
The Polish poet and Nobel Prize winner produced a quietly meditative work in 1985 that pointed toward the mysterious quality of existence, the inability to fully understand our own natures. “Life was impossible, but was endured,” he writes in “Recess,” capturing the exile’s lament, the alienation of deracination, of living an arm’s length away from oneself.
Joseph Brodsky, “Less Than One” (1986)
Country of origin: Soviet Union
Reason for leaving: Put on trial and into psychiatric institutions for his dissident beliefs, Brodsky was expelled from the Soviet Union in 1972.
Brodsky was interested in the poet’s role in society, and these essays, which deal with politics, literature and his own personal experience of exile, all get at this question. For him, poetry was “the most democratic art,” as he says in an essay about the West Indian poet Derek Wolcott. It’s the poet’s embrace of individuality that makes him a necessary counterpoint — an important thorn — to the state.
Nuruddin Farah, “Maps” (1986)
Country of origin: Somalia
Reasons for leaving: Exiled from Somalia in the mid-1970s for writing about life under the harsh rule of the dictator Mohammed Siad Barre.
In the first novel of his trilogy, “Blood in the Sun,” Farrah writes about a young man, an orphan, obsessed with his own origins. Growing up dislocated in the big city of Mogadishu and tormented by the need to avenge his father’s death, the boy reflects all the struggles of national identity in a country torn from the traditional past and thrust into a violent future.


Photo


Ariel Dorfman, “Death and the Maiden” (1990)
Country of origin: Chile
Reasons for leaving: A cultural adviser to the deposed socialist leader Salvador Allende, Dorfman was forced to flee the country in 1973.
In his revenge fantasy of a play, Dorfman dramatized the confrontation between a woman who was tortured by a Latin American regime and the police-state thug who supposedly did the torturing. She puts him on trial through a long night. Is this really the man who tortured her with electricity to the strains of Shubert, or is she making a paranoid mistake? In this confusion lies Dorfman’s own feelings about the evasive quality of redemption.
Reinaldo Arenas, “Before Night Falls” (1992)
Country of origin: Cuba
Reasons for leaving: Imprisoned for his writing, he was able to emigrate to America as part of the Mariel Boatlift in 1980.
Published after his suicide in 1990, Arenas’s memoir tell his whole life story, from his impoverished youth all the way to his decision to kill himself. It’s also a tale of political disillusion and the pain of exile. Arenas was a true believer in Castro, but after being locked up for being gay he begins a process of losing more of himself, until he is left without a homeland.
Cristina Garcia, “Dreaming in Cuban” (1992)
Country of origin: Cuba
Reasons for leaving: Her family was among the first wave of people to escape from Cuba in 1961 shortly after Fidel Castro took power.
Garcia’s first novel looked at three generations of women exiled from Cuba, all with complex feelings about the country, from love and nostalgia to revulsion. For the daughter of a revolutionary, now living in New York, her memories are of being raped by one of Castro’s young followers. “She wants no part of Cuba,” Garcia writes of this young woman, “no part of its wretched carnival floats creaking with lies, no part of Cuba at all.”


Photo


Henry Kissinger, “Diplomacy” (1994)
Country of origin: Germany
Reasons for leaving: A German Jew, he fled with his family in 1938.
The former secretary of state tried to sum up in this book his realist foreign policy approach, taking a historical tour from Europe in the 17th century all the way up to his years working for Presidents Nixon and Ford. Realpolitik here is the attempt to achieve stability through a careful balancing of world powers. Scarred by his own experience growing up in Nazi Germany, Kissinger has always been alive to the fragility of democracy, a feeling that has guided his approach, one that abhors idealism.
Loung Ung, “First They Killed My Father” (2001)
Country of origin: Cambodia
Reasons for leaving: Escaped from Pol Pot’s Khmer Rouge regime in 1979, ending up in Vermont.
Ung’s memoir of life near the edge of the “killing fields” is a harrowing attempt at a collective document. “If you had been living in Cambodia during this period, this would be your story too,” she writes. Her father was killed, and she was starved and near death by the time she managed to enter a Vietnamese refugee camp. It’s a story that is told straightforwardly. When Ung asks her father why the Khmer Rouge are acting so violently, he answers simply, “Because they are destroyers of things.”
Madeleine Albright, “Madam Secretary” (2003)
Country of origin: Czechoslovakia
Reasons for leaving: Hitler’s takeover of parts of Czechoslovakia forced her family, supporters of the early Czech democrat Edvard Benes, to go into exile and finally emigrate to the United States in 1948.
Albright recounts her years as secretary of state during the Clinton presidency and the unlikely path she took as a Czech refugee, whose family fled both Hitler and later Communism. She also grapples with an unexpected twist in her family story. Late in life, Albright discovered that her parents were Jewish. They had converted to Catholicism and never revealed this secret to her, or that her grandparents had perished as Jews in a Nazi concentration camp.


Photo


Dinaw Mengestu, “The Beautiful Things That Heaven Bears” (2007)
Country of origin: Ethiopia
Reasons for leaving: His family fled Ethiopia’s Communist revolution in 1980, when he was 2, and they found their way to Peoria, Ill.
In his first novel, Mengestu captured the world of immigrants and refugees in Washington, D.C., as they gather at a Logan Square grocery store and reminisce about homes they can’t go back to. “How was I supposed to live in America,” says Sepha Stephanos, the book’s protagonist and the store’s owner, “when I had never really left Ethiopia?”
Ishmael Beah, “A Long Way Gone” (2007)
Country of origin: Sierra Leone
Reasons for leaving: Forced to become a child soldier at the age of 12, Beah eventually escaped Freetown in 1997 with the help of Unicef and ended up in New York City.
Beah’s memoir offers a rare chance to see war from the eyes of a child soldier, brainwashed and kept obedient with drugs and guns. But the bleakness of this account is also tempered with the redemption that comes at the end. He gets out. And the very act of reading as he tells the story of his past is indication that a nightmare like this can end.
Masha Gessen, “The Man Without a Face” (2012)
Country of origin: Soviet Union
Reasons for leaving: Gessen’s family was Jewish and denied religious freedom in the Soviet Union (or the right to freely emigrate). In 1981 her family was granted permission to leave.
Gessen, a child of the Soviet Union, offers up a portrait of Vladimir Putin as a man formed by his many years in the K.G.B. She finds the roots of his illiberalism, his secrecy, his disregard for democratic norms. It’s an authoritarianism she fears others have been blind to, projecting onto him the leader they hope he will be.


Photo


Vaddey Ratner, “In the Shadow of the Banyan” (2012)
Country of origin: Cambodia
Reasons for leaving: Ratner and her mother escaped the Khmer Rouge regime in 1979 after enduring four years of forced labor, starvation and near execution. They immigrated to rural Missouri.
Ratner’s first novel hews closely to her own traumatic biography. A child of only 5 when Pol Pot’s army began terrorizing the country, she tells the story from that perspective, focusing on both the beauty and the horror as it appears to innocent eyes hardly able to comprehend beyond the everyday sensations of panic and wonder.
Gary Shteyngart, “Little Failure” (2014)
Country of origin: Soviet Union
Reasons for leaving: Like other Soviet Jews, Shteyngart and his family felt discriminated against in the Soviet Union and were allowed to emigrate in 1979.
Shteyngart’s mother must have meant it in an endearing way when she called her son “Little Failure.” He certainly embraced the moniker. Here the hilarious writer turns to memoir to tell his own story of arriving in America as an awkward young boy. Through the trials and tribulations of Hebrew school and the thick pot smoke of Oberlin, Shteyngart survived and has become our chronicler of 21st-century absurdity as only an immigrant with a funny name can see it.
Viet Thanh Nguyen, “The Sympathizer” (2015)
Country of origin: Vietnam
Reasons for leaving: Nguyen’s family escaped Vietnam in 1975 and lived in a Pennsylvania refugee camp before settling in Harrisburg.
The great contribution of Nguyen’s Pulitzer Prize-winning first novel is that it introduces a Vietnamese voice into a conversation that has been one-sided. As the narrator, annoyed that American soldiers and politicians have monopolized the story of the Vietnam War, explains, “this was the first war where the losers would write history instead of the victors.” This novel, applying fresh eyes to a war now known only through clichés, offers that corrective.
Vu Tran, “Dragonfish” (2015)
Country of origin: Vietnam
Reasons for leaving: Born in Saigon in 1975, five months after the city fell to the North Vietnamese, Tran left by boat in 1980 with his mother and sister, spending five days at sea.
Tran’s novel, his first, does not engage in any nostalgia about the lost home. That place carries only memories of trauma and war. He forces his characters, including a Vietnamese woman in California who mysteriously disappears, to grapple with that past. It’s the only way to get anywhere near embracing their new American realities.

 GAL BECKERMAN

trích lại từ www. viet-studies-net
Continue reading the main story

Thứ Năm, 26 tháng 1, 2017

'đã 3 năm mình không có tết' / phạm cao hoàng -- blog phamcaohoang

THURSDAY, JANUARY 26, 2017

2715. PHẠM CAO HOÀNG Truyện ngắn ĐÃ BA NĂM MÌNH KHÔNG CÓ TẾT


Núi Voi (Đức trọng, Lâm đồng) --  nguồn: internet


1.

Buổi tối, sau khi cho con ngủ, Hoa nói với tôi, giọng ái ngại:
-  Con bé gầy quá. Nó bị suy dinh dưỡng. Chắc anh phải   kiêm việc làm thêm để có tiền lo cho con.

Việc gì bây giờ? Lâu nay tôi đã nhiều lần nghĩ đến chuyện này nhưng chẳng biết phải làm gì. Có dạo, một người quen tốt bụng ở Chi Rông cho tôi mượn miếng đất ruộng để làm. Kinh nghiệm không có, làm thử một mùa, số lúa thu về còn ít hơn số lúa giống đã gieo xuống ruộng. Người ê ẩm vì không quen công việc đồng áng, mất thời gian, còn bị lỗ vốn, đành phải trả miếng đất lại cho chủ nhân của nó. Buôn bán thì không xin được giấy phép. Một số đồng nghiệp dạy cùng trường làm thêm bằng cách sửa xe đạp, sửa giày, sửa đồng hồ, bơm mực bút bi, bơm quẹt ga, làm thú y… Còn tôi, vẫn bế tắc.

Tôi nhìn đứa con ba tuổi đang ngây thơ nằm ngủ  trên giuờng, rồi nhìn Hoa:
-  Lần này thì anh phải tìm cho ra việc để mà làm. Thấy con như thế này anh xót quá.

Cuối tuần, tôi về Đà lạt tìm gặp Hữu, một người bạn thân, đang là phóng viên của một tờ báo ở địa phương. Hữu cũng xơ xác như tôi, nhưng khi nghe chuyện tôi muốn có thêm việc làm, anh trầm ngâm suy nghĩ.

Bất chợt, Hữu cười thật tươi:
-  Tôi nghĩ ra rồi. Hình như anh có một chiếc máy ảnh phải không?

Tôi không hiểu vì sao Hữu hỏi tôi như vậy. Sau 1975, cuộc sống quá khó khăn, tôi phải bán đi nhiều thứ, nhưng chiếc máy ảnh thì tôi vẫn còn giữ lại. Ngoài chiếc máy ảnh, tài sản của tôi còn có một máy đánh chữ, một chiếc xe đạp, và mấy chỉ vàng do bà con tặng hồi đám cưới. Chỉ có vậy thôi. Nhà cửa không có, đang ở nhờ.

Tôi nói với Hữu:
-  Có. Tôi vẫn còn giữ chiếc máy ảnh.

Hữu vỗ vai tôi:
-  Yên tâm. Chắc chắn có việc làm. Tôi sẽ giới thiệu anh cho ông Nguyễn bá Mậu để học nghề chụp ảnh. Học xong, anh sẽ chụp ảnh dạo và ảnh đám cưới để kiếm thêm tiền. Tuần sau anh lên, tôi sẽ đưa anh đến gặp ông ấy.

Tôi mừng lắm. Nghề này chắc chắn phải hợp với tôi hơn là làm ruộng. Về nhà tôi kể chuyện cho Hoa nghe và Hoa cũng rất lạc quan với chút ánh sáng đang lóe lên trong cuộc sống u ám của chúng tôi. Tôi lấy chiếc máy ảnh hiệu Canon lau chùi cẩn thận, nhủ lòng sẽ cố gắng để vượt qua số phận. Cả thị trấn này, số người có máy ảnh chỉ đếm trên đầu hai bàn tay. Rất ít người biết chụp ảnh. Muốn chụp ảnh phải học cách sử dụng máy ảnh. Ảnh sẽ mờ tịt nếu không biết điều chỉnh khoảng cách, sẽ trắng bệt nếu thừa ánh sáng, hoặc sẽ đen thui nếu thiếu ánh sáng. Tôi đã có dịp đọc qua các sách dạy chụp ảnh nên cũng hiểu biết chút ít.

Cuối tuần sau đó Hữu đưa tôi đến gặp nhiếp ảnh gia Nguyễn bá Mậu. Từ lâu tôi đã nghe tiếng ông: một trong những nhiếp ảnh gia nổi tiếng ở miền nam trước 1975, cùng thời với Nguyễn cao Đàm, Trần Cao Lĩnh. Tầm sư học đạo mà gặp được ông thì quả là gặp đúng sư phụ rồi. Tôi mang theo chiếc máy ảnh, trong lòng hơi lo, không biết ông có sẵn sàng truyền nghề hay không.

Nhà ông nằm cuối dốc Sông lô gần rạp chiếu bóng Ngọc Hiệp ở đường Phan đình Phùng. Nhà bài trí nghệ thuật, gọn gàng, ngăn nắp. Trái với những lo âu của tôi, nhiếp ảnh gia Nguyễn bá Mậu là một người cởi  mở, vui vẻ, lịch sự, nhanh nhẹn, và đặc biệt ông có cách nói chuyện rất nhẹnhàng, dễ gây cảm tình với người được ông tiếp chuyện. Sau khi nghe Hữu giới thiệu và nói ý định của tôi, ông vui vẻ nhận lời:
-  Tưởng ai chứ bạn của Hữu thì xem người nhà. Mình có thể bắt đầu từhôm nay.

Rồi ông nói đùa:
-  Thợ chụp hình là ngưới có nhiều quyền lực. Khách hàng của chú, từ quan đến dân, ai cũng phải nghe chú. Chú bảo người ta lui ra sau hay bước tới trước, nhích sang bên phải hay bên trái là họ răm rắp làm theo. Nhưng coi chừng chú bị đau tim vì chú sẽ gặp rất nhiều người đẹp.

Ngay sau đó ông hướng dẫn cho tôi những hiểu biết căn bản về chiếc máy ảnh, cách điều chỉnh ánh sáng, khoảng cách, tốc độ, cách cầm máy ảnh sao cho không bị rung, cho phép tôi chụp thử vài tấm ảnh trong nhà, ngoài trời, vào phòng tối rửa ảnh, dựa vào đó ông phân tích những lỗi cần phải tránh.

Cứ cuối tuần tôi lại lên gặp ông. Ông tiếp tục hướng dẫn về bố cục một tấm ảnh: phần không gian trên đầu phải nhiều hơn dưới chân, phần không gian trước mặt phải rộng hơn sau lưng, không được chụp cắt ngang người ở đùi, ở đầu gối, ở cổ chân, không để khách hàng  đứng phía trước gốc cây mà phải đứng tựa vào một bên, người mập không mên chụp gần, người ốm không nên chụp xa, chụp thế nào để một người lùn trông cao hơn trong ảnh… Dạo trước tôi cũng thường chụp ảnh cho bạn bè và gia đình, bây giờ, qua những gì ông hướng dẫn, nhìn lại thấy mình mắc nhiều lỗi kỹ thuật mà mình không biết.

Phần cuối cùng, ông hướng dẫn tôi chụp ảnh nghệ thuật:  chụp hoa, tĩnh vật, chụp silhouette,  chụp ảnh chân dung, xóa phông đằng sau,  chụp người  hoặc vật  đang di chuyển,  chụp  ảnh thể thao, chụp ảnh vào ban đêm…  Đây là phần khó nhất, không học không thể biết cách chụp. Tôi rất thích phần này, tự nhủ, nếu không kiếm ra tiền thì ít nhất cũng có những hiểu biết về nhiếp ảnh để áp dụng cho đời sống riêng của mình.

Rồi tới ngày sư phụ cho tôi xuống núi. Ông hẹn gặp tôi thêm một lần nữaở nhà ông vào một buổi sáng chủ nhật.Trên bàn nơi phòng khách ông đã chuẩn bị sẵn hai ly cà phê, bên cạnh có một túi da dùng để đựng máy hình. Ông dặn dò tôi về việc luôn luôn phải làm vui lòng khách hàng, đừng nóng tính, và khi họ cần đến mình thì cho dù phải đi mười cây số đểchụp một tấm hình vẫn cứ phải đi.

Tôi nói:
-  Rất cám ơn anh về sự tận tình chỉ dẫn lâu nay.  Anh vui lòng cho em gửi cái này.

Vừa nói tôi vừa đặt chiếc nhẫn một chỉ vàng lên bàn với ý định gửi ông chút thù lao.

Ông khoát tay, không nhận. Tôi nài nỉ thế nào ông vẫn từ chối. Ông cầm lấy chiếc nhẫn bỏ vào cái túi da rồi đưa cho tôi, kèm theo nụ cười đôn hậu:
-  Từ trước tới giờ tôi chưa lấy thù lao của ai về việc này. Giúp chú chút kinh nghiệm thôi mà, có gì lớn lao đâu. Cuộc sống giáo chức bây giờ khó khăn lắm. Chú chịu khó làm thêm để có thêm thu nhập. Có chiếc túi da này, cũ nhưng còn tốt, tôi tặng chú để khi đi làm nghề cho nó có vẻchuyên nghiệp. Lúc này thứ gì cũng khan hiếm,  muốn mua một cái túi da như thế này, cho dù có tiền cũng không mua đâu ra.

Thật là ngoài sức tưởng tượng của tôi. Đã không nhận thù lao, lại còn tặng vật dụng hành nghề.

Tôi đã may mắn gặp được một con người tử tế và nhân hậu. Tôi đã học được ở ông không chỉ nghề ảnh mà cả cách sống ở đời.


             máy ảnh hiệu CANON do Nhật sản xuất trước 1975
ảnh  minh họa -- nguồn: internet


2.

Cả thị trấn tôi đang sống chỉ có hai tiệm chụp hình  với số thợ hình khoảng năm người. Họ thuộc nhóm thợ quốc doanh, còn tôi  thuộc dạng 'chụp hình chui'. Tiền dạy học không đủ sống,  'đói thì đầu gối phải bò”. Đầu gối tôi bắt đầu bò. Tôi nhận chụp ảnh đám cưới vào những ngày cuối tuần. Dần dần, khi đã có chút uy tín, khách hàng tìm đến nhiều hơn. Ngoài giờ dạy, soạn bài, chấm bài, tôi tận dụng số thời gian còn lại để đi chụp hình. Tôi làm việc bảy ngày một tuần và hoàn toàn không có thời gian để giải trí. Làm nhiều như vậy nhưng cuộc sống vẫn không khá lên được vì thu nhập từ nghề hình cũng chỉ dừng ở mức 'có còn hơn không'

Một lần tôi phải vào một xã kinh tế mới cách nhà khoảng 10 cây số đểchụp hình cho một gia đình đang cần ảnh gửi cho người thân. Khách hàng yêu cầu chụp một tấm duy nhất cho cả gia đình và tôi phải có mặt vào lúc 6 giờ sáng. Tôi lấy làm lạ, hỏi tại sao phải là 6 giờ sáng. Khách hàng giải thích: vào giờ đó mọi người trong gia đình đủ mặt; sau 6 giờ người thì đi làm, con cái thì đi học, có người này thì thiếu người kia. Thì ra là vậy.

Đời sống vùng kinh tế mới rất khó khăn. Trong tính toán của họ, họ chỉđủ tiền để chụp một tấm hình thôi. Nhớ lời sư phụ dặn, 'Khi họ cần đến mình thì cho dù phải đi mười cây số để chụp một tấm hình vẫn cứ phải đi'. Và tôi làm đúng theo lời sư phụ. Năm giờ sáng lọc cọc đạp xe vào chỗ hẹn. Đến nơi,  họ đã sẵn sàng với một đại gia đình trên dưới mười người. Trời chưa sáng hẳn, ánh sáng ngoài trời còn yếu, chưa đủ để làm cho ảnh rõ và sắc nét. Tôi hình dung việc chụp tấm hình này là một việc quan trọng đối với họ, không cho phép chụp hỏng hoặc xấu,  do vậy tôi phải chụp đến ba lần để chắc ăn sẽ có một tấm khá nhất  giao cho họ. Nào ngờ, chủ gia đình nổi nóng, xài xể tôi một trận:
-  Tôi đã nói chỉ chụp một tấm,  bây giờ chú chụp đến ba tấm, tôi lấy tiền đâu mà trả.  

Lỗ công, lỗ vốn, lại còn bị xài xể, tôi hơi tức nhưng  không giận vì chẳng qua là họ hiểu lầm. Trước cơn thịnh nộ của người chủ nhà tôi chỉ biết chịu trận.  Đợi ông dứt trận lôi đình tôi mới ôn tồn giải thích. Mấy ngày sau tôi lại lọc cọc đạp xe vào giao tấm hình, vừa đi vừa nhủ lòng, 'xem như làm từ thiện'. Cũng may tấm hình khá đẹp, nếu không, chưa biết chuyện gì xảy ra.

Cũng ở vùng kinh tế mới này, một hôm tôi đang chụp ảnh cho một đám cưới thì hai cậu du kích xuất hiện. Họ cho người vào gọi tôi ra.

Thấy họ có mang súng nên tôi hơi sợ. Tôi bước ra, cố gắng nở một nụcười xã giao.

Một cậu, mặt non choẹt đáng tuổi học trò tôi, hạch hỏi:
-  Anh có giấy phép chụp hình không?

Tôi vã lã:
-  Khó khăn quá. Làm thêm một chút thôi mà, chưa kịp xin giấy phép.

Được thể, cậu ta càng lên gân:
-  Không có giấy phép thì không được chụp. Anh mà tiếp tục chúng tôi sẽthu máy ảnh.

Nghe ba chữ 'thu máy ảnh' tôi hơi ngán. 'Thu máy ảnh”'đồng nghĩa với 'thu cái cần câu cơm' của tôi trong lúc này. Tôi vội vàng bỏ máy ảnh và đèn flash vào trong túi da, lùi ra xa theo phản ứng tự nhiên, chưa biết phải tính thế nào thì cô dâu chú rể bắt đầu năn nì:
-  Mấy anh thông cảm. Không cho chụp thì chúng tôi không có ảnh cưới.  Một đời có một lần mà không có ảnh thì biết làm sao đây.
-  Không có thông cảm gì hết. Đi kiếm thợ ảnh khác vào chụp.
-  Làm sao kịp? Tìm được người khác vào tới đây thì đám cưới xong rồi.

Vừa lúc ấy có một người đàn ông trạc 30 tuổi dừng xe đạp nơi chỗ hai cậu du kích. Họ thì thầm với nhau một lúc, sau đó người này bước tới chỗtôi, nghiêm giọng:
-  Tha cho anh lần này. Lần sau không được vào đây.

Nói xong cả bọn bỏ đi.

Sau lần đó, tôi không nhận chụp ảnh đám cưới cho vùng kinh tế mới này nữa, kiếm các địa bàn khác để 'làm ăn'

Tôi chỉ chụp ảnh, còn rửa ảnh thì không vì không có phòng tối. Chụp xong, tôi phải mang về Đà Lạt đưa cho các phòng tối trên đó tráng phim và in ảnh. Khổ nhất là những lần khách cần ảnh gấp, đám cưới hôm nay họ muốn lấy ảnh vào ngày mai để kịp đưa cho bà con ở xa về dự tiệc cưới. Phương tiện vận chuyển thiếu thốn, muốn mua một vé xe đò về Đà Lạt phải xếp hàng chờ đến hai ba tiếng đồng hồ, nhiều khi tới phiên mình thì hết vé. Có một lần mua được vé đi nhưng không mua được vé về, đành phải đi bộ trên 30 cây số để về nhà.

Sau này, gặp những trường hợp khách cần ảnh gấp như vậy tôi đi xe đạp về Đà lạt cho chắc ăn. Lượt đi mất bốn tiếng vì đoạn lên đèo Prenn không đạp nổi, phải dắt xe đi bộ. Lên tới nơi, đến ngay phòng tối giao phim, sáng sớm hôm sau trở lại lấy ảnh và đạp xe trở về. Lượt về chỉ mất một tiếng rưỡi nhưng rất nguy hiểm khi xuống đèo. Để chuẩn bị cho những lần đổ đèo, tôi phải tháo bỏ hai cái garde de boues, chỉ còn hai bánh xe trơ trọi, khoèo một chân vào chỗ bánh xe trước để làm giảm tốc độ khi xe xuống đèo. Một lần tôi hụt chân, bổ nhào xuống đất, lăn ra giữa đường, chiếc xe đạp văng ra xa, còn cặp kính cận may mắn rớt vào vạt cỏ bên vệ đường, không bể. Người tôi chỉ bị xây xát nhẹ.

Sau lần đó, tôi bắt đầu sợ. Tôi không nhận chụp những đám cưới cần ảnh gấp như vậy nữa.


ảnh minh họa -- nguồn: internet


Dần dần,  thợ 'chụp hình chui' xuất hiện thêm mấy người nữa. Sự xuất hiện của họ ít nhiều có ảnh hưởng đến các thợ hình khác vì số khách hàng bị chia bớt đi. Các thợ hình quốc doanh bắt đầu tìm cách gây khó khăn.  Họ báo cho công an, đề nghị công an cần phải dẹp cái đám 'chụp hình chui' này. Trong số các thợ hình quốc doanh, có một tay rất hung hăng, tên là Lung, thường bám sát chúng tôi. Có lần gặp tôi, hắn hù dọa:
-  Tao sẽ cho bọn mày dẹp tiệm.

Tôi tức cười quá, nói luôn:
-  Có tiệm đâu mà dẹp.

Mặt hắn hầm hầm:
-  Rồi bọn mày sẽ biết tay tao.


3.

Gần nhà tôi có một ngôi chùa. Những ngày Tết, rất đông người đến chùa thắp nhang, lạy Phật, xin xăm, cầu lộc, cầu duyên… Đây là nơi 'làm ăn' của tôi và nhiều thợ hình khác vào dịp Tết. Đây cũng là dịp đám thợ quốc doanh và đám 'chụp hình chui' đối mặt với nhau. Vừa chụp hình cho khách, vừa phải dè chừng đám thợ quốc doanh xem họ có gây khó khăn gì cho mình không. Sự cạnh tranh tất nhiên phải có, không công khai nhưng ngấm ngầm và quyết liệt. Suốt những ngày Tết, từ mồng một đến mồng năm, tôi làm việc không ngơi nghỉ, mệt rã người vì cả ngày chụp hình liên tục, tối lại phải thức để phụ với phòng tối làm ảnh. Hoa thì lúc nào cũng ở bên tôi giúp giao hình cho khách. Tôi 'làm ăn' ở chùa này tổng cộng ba cái Tết. Hai cái Tết đầu yên ổn, không có chuyện gì xảy ra. Đến cái Tết thứ ba thì gặp rắc rối.

Hôm đó là mồng ba Tết, khoảng giữa trưa - giờ cao điểm bà con đến thắp nhang lạy Phật, rải rác trước và sau chùa có khoảng 8 thợ chụp hình đang phục vụ cho khách. Tôi thuộc nhóm thợ đông khách. Một vài thợ ếẩm, khách thưa thớt. Tôi đang chụp ảnh cho một gia đình phía sau chùa thì bà Chín - một người làm công quả thường xuyên ở chùa - đi ngang qua chỗ tôi, ghé tai nói nhỏ:
-  Chụp xong nhóm này, thầy ra đằng sau nhà khách gặp tôi. Có chuyện này hơi gấp, muốn nói với thầy.

Tôi hơi ngạc mhiên, chụp nhanh cho xong rồi ra đằng sau nhà khách.

Bà Chín đã chờ sẵn, nét mặt có vẻ nghiêm trọng:

-  Hồi nãy có ba thanh niên trông rất du côn bàn kế hoạch hành hung thầy. Thầy đừng ra sau chùa vì bọn nó chờ thầy ở đó, giả làm khách chụp hình, rồi kiếm cớ đánh thầy, đập máy ảnh. Tôi đoán bọn này là tay chân của mấy anh thợ ế khách. Từ giờ đến chiều thầy chỉ chụp trước chùa. Phía trước chùa lúc nào cũng đông người, chúng nó không dám làm gì thầy đâu.

Tôi cám ơn bà Chín rồi đi tìm Hoa, kể cho Hoa nghe mọi việc và dặn Hoa đứng gần theo dõi, có dấu hiệu gì bất thường  báo cho tôi biết, còn tôi vẫn tiếp tục công việc của mình. Một số khách nài nỉ tôi ra sau chùa chụpảnh cho họ vì phía ấy có nhiều cảnh đẹp nhưng tôi lấy cớ không đủ thời gian và cứ bám chặt phía trước chùa.

Khoảng ba giờ chiều, Hoa và tôi ghé vào chỗ bóng mát dưới gốc cây để nghỉ ngơi một chút.  Hoa đang lột mấy trái quít cho tôi ăn đỡ khát thì có một nhóm thanh niên tóc dài, áo phanh ngực bước tới. Bọn chúng có ba người. Đúng là nhóm du côn mà bà Chín đã báo động với tôi. Có lẽ chúng chờ phía sau chùa quá lâu mà không thấy tôi ra nên tìm đến đây. Tôi hơi chột dạ nhưng không sợ vì xung quanh tôi vẫn còn rất đông người. Theo phản ứng tự nhiên, tôi vừa định cho máy ảnh vào túi da thì một người trong bọn họ hắng giọng khiêu khích:
-  Máy ảnh hiệu Canon hả? Máy này mà chụp cái gì?  Coi chừng chụp xong không có ảnh đấy!

Người thứ hai nói trổng:
-  Chiều rồi, chụp gì nữa? Đi về đi.

Người thứ ba giọng có vẻ đe dọa:
-  Mai đừng đến đây nữa nhé. Đến là có chuyện đấy.

Nói xong, cả ba cười hô hố bỏ đi.

Đợi chúng đi thật xa và đoán chắc chúng không trở lại tôi mới thở phào nhẹ nhòm, nhìn vào khuôn mặt bơ phờ của Hoa:
-  Em có nhớ mình bắt đầu làm nghề chụp hình từ năm nào không?
-  Nhớ chứ anh. Từ 1979, khi con mình được 3 tuổi.
- Mới đó mà đã ba năm. Đã ba năm mình không có Tết mà con mình thì vẫn chưa hết suy dinh dưỡng. Còn anh, chắc anh sẽ suy nhược thần kinh mất thôi.                
[]


phạm cao hoàng
1983

(blog phamcaohoang)